Kurs işində ChatGPT-dən düzgün istifadə qaydaları

Yenilənib: oktyabr 20266 dəq oxu6 mənbəHazırladı: Based.Az komandası

Qısa cavab: ChatGPT-ni plan, izah, ideya və yoxlama üçün işlətmək təhlükəsizdir; hazır mətni öz işin kimi təhvil vermək isə riskli və əksər universitetdə qadağandır. AI-ın verdiyi mənbələri mütləq yoxla, istifadə etdinsə APA qaydası ilə göstər ^[3]. AI-detektorlar da etibarlı deyil ^{[4, 5]}.

Əsas nəticələr

UNESCO insan qərarının mərkəzdə qalmasını və AI alətlərinin sinifdə 13 yaşdan istifadəsini tövsiyə edir ^{[1, 2]}.
AI-ı müəllim kimi işlət (izah, plan, rəy), müəllif kimi yox.
OpenAI öz AI-detektorunu aşağı dəqiqliyə görə 2023-də dayandırdı ^[4].
ChatGPT-dən istifadə etmisənsə, APA formatında istinad var: OpenAI. (il). ChatGPT [Large language model] ^[3].

Kurs işində AI-dan nə üçün istifadə etmək olar?

Əsas qayda: AI sənin əvəzinə düşünməməli, düşünməyinə kömək etməlidir. UNESCO-nun təhsildə generativ AI üzrə bələdçisi də insanın qərar verən tərəf olaraq qalmasını vurğulayır ^[1].

İş	Risk	Məsləhət
Mövzunu izah etdirmək	Aşağı	Faktları dərslikdə yoxla
Plan və quruluş	Aşağı	Planı müəllimlə razılaşdır
Mənbə axtarış sözləri	Aşağı	Mənbəni özün tap və oxu
Öz mətninə rəy almaq	Aşağı	Mətni yenidən yazdırma, rəy istə
Qrammatika yoxlaması	Aşağı-orta	Universitet qaydasına bax
Bölməni AI-a yazdırmaq	Yüksək	Əksər yerdə qadağandır
AI-ın verdiyi mənbəni yoxlamadan yazmaq	Çox yüksək	AI mənbə uydura bilər

AI-ın verdiyi mənbələrə güvənmək olarmı?

Xeyr, yoxlamadan - yox. Dil modelləri bəzən mövcud olmayan kitab, məqalə və müəllif adı yaradır. Hər mənbəni Google Scholar, universitet kitabxanası və ya jurnalın öz saytında tap. Tapılmayan mənbəni işə daxil etmə.

1AI-dan mənbə yox, axtarış üçün açar sözlər istə (3 dildə).
2Google Scholar-da axtar, məqalənin xülasəsini özün oxu.
3İstifadə etdiyin hər fikrin yanında həqiqi mənbəni göstər.

AI-detektorlar düzgün işləyirmi?

OpenAI 2023-də öz AI mətn detektorunu "aşağı dəqiqliyə görə" bağladı: o, AI mətnlərinin yalnız 26%-ni tuturdu və insan mətnlərinin 9%-ni səhvən AI kimi işarələyirdi ^[4].

OpenAI-ın yardım səhifəsində AI-detektorların işləyib-işləmədiyi sualına "qısaca, xeyr, bizim təcrübəmizdə yox" cavabı verilir və onların ana dili ingilis olmayan müəllifləri haqsız işarələyə biləcəyi qeyd olunur ^[5].

Vanderbilt Universiteti də 2023-də Turnitin-in AI detektorunu söndürdü - hətta 1% səhv belə hər il yüzlərlə tələbənin haqsız ittihamı demək idi ^[6].

Bu, AI ilə yazılmış mətni təhvil verməyə icazə demək deyil. Detektor səhv edə bilər, amma müəllim mətnin sənin üslubun olub-olmadığını, mövzunu nə qədər bildiyini şifahi soruşaraq yoxlaya bilər.

ChatGPT-yə necə istinad etmək lazımdır?

APA Style-ın rəsmi tövsiyəsinə görə ChatGPT alqoritmin nəticəsi kimi istinad edilir, müəllif OpenAI göstərilir ^[3]:

Ədəbiyyat siyahısında: OpenAI. (2026). ChatGPT [Large language model]. https://chatgpt.com
Mətndə: (OpenAI, 2026)
Hansı promptu yazdığını mətndə və ya əlavədə qeyd et.

Universitetinin öz qaydası APA-dan fərqli ola bilər - əvvəl müəllimdən və ya kafedradan soruş.

AI ilə kurs işi üçün təhlükəsiz iş axını

1Mövzunu AI ilə sadə dildə izah etdir, anlamadığını soruş.
2Plan (fəsillər və hər bölmədə nə yazılacağı) hazırlat, müəllimlə razılaşdır.
3Mənbələri özün tap, oxu və qeyd götür.
4Mətni özün yaz.
5Hazır mətni AI-a "müəllim kimi yoxla, yenidən yazma" deyə göstər və rəyi özün tətbiq et.
6AI-dan istifadəni universitetin qaydasına uyğun göstər.

Bələdçidə adı keçən alətlər

Based.Az-da manatla, komissiyasız ödənişlə.

Tez-tez verilən suallar

ChatGPT ilə yazılmış kurs işi tutulurmu?

Detektorlar etibarlı deyil, amma bu, riski azaltmır: müəllim üslub fərqini, mənbə səhvlərini və şifahi suallarla biliyini yoxlaya bilər. Ən təhlükəsiz yol AI-ı plan və rəy üçün işlətməkdir.

UNESCO tələbələrin AI işlətməsinə necə baxır?

UNESCO generativ AI-ı qadağan etmir, amma insan nəzarətini, məlumat məxfiliyini və alətlərin təhsil üçün yoxlanmasını tövsiyə edir; sinifdə istifadə üçün minimum yaş kimi 13 yaşı təklif edir.

Grammarly ilə yoxlamaq AI istifadəsi sayılır?

Qrammatik düzəliş adətən icazəlidir, amma Grammarly-nin mətni yenidən yazan AI funksiyaları bəzi universitetlərdə məhdudlaşdırılır. Qaydanı öz universitetində öyrən.

Mənbələr